Fancoil'ler ofislerde, otellerde, hastanelerde ve alışveriş merkezlerinde en yaygın iç ünite tiplerinden biridir. Çoğunda fabrikadan gelen basit, yıkanabilir bir kaba filtre bulunur. Son yıllarda iç hava kalitesine verilen önemin artmasıyla "daha ince filtre takarsak fancoil zorlanır mı, enerji tüketimi artar mı?" sorusunu daha sık duyuyoruz. Nanofiber filtreler bu sorunun cevabında önemli bir yer tutuyor.
Nanofiber filtre nedir?
Nanofiber filtre, taşıyıcı bir katmanın üzerine çapı genellikle 1 mikrondan ince liflerin ağ şeklinde serildiği bir filtre malzemesidir. Bu ince lifler, partikülleri ağırlıklı olarak mekanik yolla, yani lifin üzerine yapışma ve difüzyonla tutar.
Geleneksel sentetik ince filtrelerin bir bölümü, verimlerinin önemli kısmını liflerdeki elektrostatik yükten alır. Bu yük zamanla nem ve tozla azalır ve filtre verimi kullanım süresince düşebilir. Nanofiber katmanın mekanik tutma özelliği ise daha kararlı bir verim sunar. Lif çok ince olduğu için aynı verime daha açık, havayı daha kolay geçiren bir yapıyla ulaşılabilir.
Filtre, fancoilin enerji tüketimini nasıl etkiler?
Filtre, fancoilin enerji tüketimini hava akışına gösterdiği direnç, yani basınç kaybı üzerinden etkiler. Basınç kaybı arttıkça fan aynı havayı geçirmek için daha fazla çalışmak zorunda kalır ya da daha az hava geçirir.
Burada fan tipinin önemi büyüktür. Sabit hızlı klasik (AC) motorlu bir fancoilde direnç arttığında fan gücü belirgin artmaz, ancak hava debisi düşer. Debi düşünce bataryadan alınan soğutma ve ısıtma kapasitesi azalır, oda geç şartlanır ve sistem daha uzun çalışır. Değişken hızlı EC motorlu ve sabit debi kontrollü fancoillerde ise fan, debiyi korumak için devrini artırır; bu durumda direnç doğrudan elektrik tüketimine yansır.
Kısacası filtre yalnızca fan elektriğini değil, fancoilin verdiği kapasiteyi ve dolayısıyla chiller veya kazanın yükünü de etkiler. Değerlendirmeyi tek bir kalem üzerinden yapmamak gerekir.
Nanofiber filtre enerji tasarrufu sağlar mı?
Nanofiber filtre, aynı filtrasyon sınıfındaki geleneksel bir filtreye göre daha düşük basınç kaybıyla çalışabildiği için fan enerjisinde ve hava debisinde avantaj sağlayabilir. Ancak mevcut kaba filtrenin yerine çok daha ince sınıfta bir filtre takılıyorsa, filtre nanofiber de olsa basınç kaybı bir miktar artabilir.
Asıl enerji kazancı çoğu zaman dolaylı yoldan gelir. Kaba filtrelerden geçen ince toz zamanla fancoil bataryasının lamelleri arasında birikir ve keçeleşir. Kirli batarya hem havayı zor geçirir hem de ısı transferini zayıflatır. Daha iyi bir filtre bataryayı uzun süre temiz tuttuğu için fancoilin tasarım kapasitesine yakın çalışmasını sağlar. Bakımsız iç ünitelerde yaşanan kayıpların boyutunu bakımsız klima ve enerji tüketimi yazımızda ayrıntılı anlattık.
Tasarrufun yüzdesi hakkında genel bir rakam vermek doğru olmaz. Sonuç; fancoilin fan tipine, kanal bağlantısı olup olmadığına, mevcut filtrenin sınıfına, ortamın toz yüküne ve bakım sıklığına göre değişir. Doğru yöntem, değişiklikten önce ve sonra ölçüm yapmaktır.
Fancoilde filtre sınıfı nasıl seçilmeli?
Fancoil filtresi, fanın karşılayabileceği basınç kaybı sınırı içinde, ortamın ihtiyaç duyduğu tutma verimini sağlayacak şekilde seçilmelidir. Fancoillerin büyük kısmı düşük dış statik basınçla çalışır ve santraller kadar yüksek dirençli filtreleri kaldıramaz.
Filtreler günümüzde ISO 16890 standardına göre ePM1, ePM2,5, ePM10 ve kaba (coarse) sınıflarında tanımlanıyor; eski EN 779'daki G4, F7 gibi sınıflar da hâlâ sıkça kullanılıyor. Fancoillerde fabrika filtresi genellikle kaba sınıftadır. Daha ince bir sınıfa geçilecekse filtrenin tasarım debisindeki başlangıç basınç kaybı üretici verisinden kontrol edilmeli, fancoilin fan eğrisiyle karşılaştırılmalıdır. Santral filtrelerinin seçimi ve değişim zamanı için santral filtresi ne zaman değişir yazımıza bakabilirsiniz.
- Filtrenin fancoil filtre yuvasına boşluk bırakmadan oturması; kenardan kaçan hava, filtrenin tüm faydasını ortadan kaldırır.
- Başlangıç ve son basınç kaybı değerlerinin üretici tarafından verilmiş olması.
- Filtrenin yıkanabilir olup olmadığı; nanofiber katmanlı filtrelerin bir kısmı yıkanmaya uygun değildir.
- Nemli ortamlarda filtre malzemesinin neme dayanıklılığı.
Hangi binalarda daha çok fark yaratır?
Fancoil filtrenizi ölçerek seçin
Örnek cihazlarda debi ve basınç ölçümü yapıp binanız için uygun filtre sınıfını ve bakım aralığını önerelim.
Nanofiber filtre, dış ortamdan yoğun ince toz ve partikül alan ya da iç hava kalitesi beklentisi yüksek binalarda en çok fark yaratır. Trafiğe yakın ofisler, şantiye çevresindeki binalar, hastaneler, okullar ve oteller bu grubun başında gelir.
Bu binalarda kaba filtrelerden kaçan ince toz bataryayı hızla kirletir; batarya temizliği sıklaşır ve bakım maliyeti artar. Daha iyi bir filtreyle bataryanın kirlenme hızı yavaşladığında hem enerji hem bakım tarafında kazanç sağlanır. Tozun az olduğu, fancoillerin kısa süre çalıştığı binalarda ise kazanç daha sınırlı kalır ve yatırımın geri dönüşü daha uzun sürer.
Değişikliğin etkisi nasıl ölçülür?
Filtre değişikliğinin etkisi, aynı fancoilde filtre öncesi ve sonrası hava debisi, filtre basınç kaybı ve fan motoru gücü ölçülerek belirlenir. Birkaç örnek cihazda yapılan ölçüm, binanın tamamı için karar vermeye yeterli veri sağlar.
Ölçüm yalnızca ilk gün değil, birkaç ay sonra da tekrarlanmalıdır. Filtrenin toz tuttukça basınç kaybının ne hızla arttığı, değişim veya temizlik aralığını belirler. Bataryanın kirlenme hızı da yıllık bakımda gözle ve fark basınçla kontrol edilebilir.
Bu ölçümleri yapmak ve fancoil kapaklarını açmak, elektrik bağlantısı olan ve tavanda bulunan bir cihazda çalışmayı gerektirir. Kullanıcı yalnızca üreticinin izin verdiği şekilde, cihaz kapalıyken filtreyi çıkarıp kontrol edebilir; motor, kart ve elektrik bağlantılarına müdahale yetkili teknisyenin işidir.
Fancoil bakımında filtrenin yeri
Hangi filtre seçilirse seçilsin, filtre düzenli kontrol edilmedikçe enerji avantajı sağlamaz. Tıkanmış bir nanofiber filtre de tıkanmış bir kaba filtre kadar hava debisini düşürür.
Filtre bakımı; batarya temizliği, drenaj tavası kontrolü, fan motoru ve vana kontrolleriyle birlikte ele alınmalıdır. Bu işlerin ayrıntısını fancoil bakımı: filtre, batarya ve drenaj yazımızda bulabilirsiniz. YOİ Mühendislik olarak fancoil bakımında filtre sınıfı değişikliği öncesinde örnek cihazlarda debi ve basınç ölçümü yapıyor, sonucu raporla paylaşıyoruz.
Sık sorulan sorular
Nanofiber filtre yıkanabilir mi?
Ürüne göre değişir. Bazı nanofiber filtreler yıkanmaya uygun değildir ve yıkandığında ince lif katmanı zarar görebilir; üreticinin talimatına bakılmalıdır.
Fancoile ince filtre takmak cihazı zorlar mı?
Basınç kaybı yüksek bir filtre hava debisini düşürür ve kapasiteyi azaltır. Filtre, fancoilin fan eğrisine uygun ve düşük basınç kayıplı seçilirse bu etki sınırlı kalır.
Nanofiber filtre ile ne kadar enerji tasarrufu sağlanır?
Kesin bir oran vermek doğru değildir. Kazanç fan tipine, mevcut filtreye, ortamın toz yüküne ve bakım sıklığına bağlıdır; en doğru sonuç, değişiklik öncesi ve sonrası ölçümle görülür.
Fancoil filtresi ne sıklıkla kontrol edilmeli?
Ortama göre değişmekle birlikte yoğun kullanılan alanlarda 1–3 ayda bir kontrol edilmesi önerilir. Tozlu ortamlarda ve hastanelerde daha sık kontrol gerekebilir.
Detaylı rehber: Fancoil bakımı: periyotlar, kontrol listesi ve bakım formu