Evaporatör nedir, ne iş yapar?
Soğutma çevriminin dört ana elemanı kompresör, kondenser, genleşme valfi ve evaporatördür. Genleşme valfinden düşük basınç ve sıcaklıkta çıkan akışkan evaporatörde buharlaşır; bu sırada suyun (chiller) veya havanın (klima, soğuk oda) ısısını alır. Evaporatör sistemin soğutma kapasitesini belirleyen yüzeylerden biridir. Kirlenmesi, donması ya da akışının bozulması kapasiteye ve kompresör sağlığına doğrudan yansır.
Evaporatör çeşitleri
| Tip | Nasıl çalışır | Tipik kullanım | Servis notu |
|---|---|---|---|
| Lehimli plakalı | Lehimle birleştirilmiş ince paslanmaz plakalar; akışkan ve su ardışık kanallardan geçer | Scroll kompresörlü hava soğutmalı chiller, ısı pompası, küçük ve orta kapasite | Kompakt ve verimlidir; sökülemez. Kirliliğe ve donmaya hassastır, suyun önünde strainer şarttır |
| Borulu gövdeli, doğrudan genleşmeli (DX) | Akışkan genellikle tüplerin içinde buharlaşır, su gövde tarafında bölme plakaları arasında akar (üreticiye göre tersi de olabilir) | Orta ve büyük kapasiteli vidalı ve scroll chiller | Yağ dönüşü iyidir; tüp tarafı temizlenebilir, gövde tarafı çoğunlukla kimyasal temizlenir |
| Flooded (boğulmuş) borulu | Akışkan gövdede tüpleri kaplar, su tüplerin içinden geçer | Büyük vidalı ve santrifüj chiller | Yüksek verim; su tarafı fırça ile mekanik temizlenebilir. Akışkan şarjı fazladır, yağ yönetimi ayrı bir devredir |
| Düşen film (falling film) | Akışkan tüplerin üzerine ince film halinde dağıtılır, su tüplerin içindedir | Büyük vidalı ve santrifüj chiller | Daha az akışkan şarjı ve yüksek verim; dağıtıcı sistem hassastır, üretici bilgisi ister |
| Çift borulu (koaksiyel) | Bir borunun içinde diğer boru; iki akışkan ters yönde akar | Küçük su soğutmalı paket ve ısı pompaları | Küçük kapasitede kompakt; kireç ve donma iç boruda gizli hasar yapabilir |
| Finli serpantin (DX) | Bakır boru ve alüminyum lameller; hava lamellerin üzerinden geçerken soğur | Split ve VRF iç ünite, kanal tipi klima, rooftop | Filtre ve lamel kirliliği kapasiteyi düşürür; drenaj tavası temiz olmalı |
| Hava soğutucu (unit cooler) | Finli serpantin, fan ve buz çözme (defrost) sistemi bir kasada | Soğuk oda, dondurucu, proses soğutma | Defrost tipi ve lamel aralığı oda sıcaklığına göre seçilir |
Soğuk oda hava soğutucularında buz çözme yöntemleri
- Elektrikli rezistans ile buz çözme: en yaygın yöntem
- Sıcak gaz ile buz çözme: büyük sistemlerde, hızlıdır
- Hava (doğal) ile buz çözme: oda sıcaklığı sıfırın üzerinde olan uygulamalarda
- Defrost sensörü, süre ve sonlandırma ayarı: yanlış ayar buz birikmesine ya da gereksiz ısınmaya yol açar
Doğrudan genleşmeli mi, flooded mı?
| Özellik | Doğrudan genleşmeli (DX) | Flooded |
|---|---|---|
| Akışkan şarjı | Daha az | Daha fazla |
| Verim | İyi | Genellikle daha yüksek; akışkan ile su arasındaki sıcaklık farkı küçüktür |
| Yağ dönüşü | Genellikle kolay | Yağ geri kazanım devresi gerektirir |
| Kapasite aralığı | Küçük ve orta | Orta ve büyük |
| Temizlik | Su tarafı çoğunlukla kimyasal | Tüp içi mekanik fırçalama yapılabilir |
Evaporatör seçerken nelere bakılır?
| Kriter | Neden önemli |
|---|---|
| Kapasite ve su sıcaklıkları (7/12 °C, glikollü düşük sıcaklık) | Seçim anma kapasitesine değil, gerçek çalışma şartlarına göre yapılır |
| Soğutucu akışkan (R134a, R410A, R32, R513A, R1234ze vb.) | Basınç sınıfı, malzeme ve yağ uyumu akışkana bağlıdır |
| Su kalitesi ve filtrasyon | Kireç, çamur ve klorür plaka ve tüplerde tıkanma ve korozyona yol açar |
| Su tarafı basınç düşümü | Pompa seçimini ve debi dengesini etkiler |
| Donma koruması | Glikol oranı, akış anahtarı ve düşük sıcaklık koruması tasarımın parçasıdır |
| Malzeme (paslanmaz plaka, bakır veya çelik tüp, çelik gövde) | Korozyon ve ömür bununla belirlenir |
| Temizlenebilirlik | Kirli sularda mekanik temizlenebilen tipler avantajlıdır |
| İzolasyon, yerleşim ve servis erişimi | Terleme ve bakım kolaylığı |
| Basınç sınıfı ve belgeler (CE/PED) | Basınçlı kap emniyeti |
Debi, glikol ve eşanjör için chiller debi hesabı, glikol donma noktası ve eşanjör LMTD hesaplayıcılarını ön hesap için kullanabilirsiniz.
Evaporatör donması neden tehlikelidir?
Suyun donması hacim artışıyla plakaları veya tüpleri çatlatır; çatlak su ile soğutucu akışkanın karışmasına yol açar. En sık nedenler düşük su debisi, kirli strainer, devre dışı bırakılmış akış anahtarı, çok düşük set sıcaklığı, yetersiz glikol oranı ve düşük yüktür.
- Akış anahtarı veya diferansiyel basınç şalteri devrede olmalı
- Glikol oranı ölçülmeli ve mevsime göre kontrol edilmeli
- Düşük sıcaklık ve düşük basınç korumaları test edilmeli
- Strainer düzenli temizlenmeli
- Pompa ile chiller arasında çalışma kilidi bulunmalı
Glikol ve kış hazırlığı için chiller kış hazırlığı yazımıza bakabilirsiniz.
Evaporatör bakımında neler yapılır?
- Su tarafı strainer temizliği
- Su kalitesi ve glikol kontrolü
- Yaklaşma sıcaklığı, superheat ve su ΔT kaydı
- Su tarafı basınç düşümü ve debi kontrolü
- İzolasyon ve terleme kontrolü
- Serpantin lamel ve drenaj tavası temizliği
- Defrost parçaları ve sensör kontrolü (soğuk oda)
- Çapraz kaçak şüphesinde basınç testi
Arıza belirtileri, onarım seçenekleri ve değişim için evaporatör onarımı ve değişimi sayfamıza, periyodik bakım için chiller bakımına bakın.
Bilgi: Bu sayfa genel teknik bilgi içindir. Cihaza özel karar için üreticinin kılavuzu ve yerinde ölçüm esas alınır. YOİ Mühendislik bu markalar için bağımsız teknik servistir; LG dışında yetkili servis iddiası taşımaz.
Hizmet verdiğimiz yapılar
Merkezimiz Ankara Etimesgut'tadır. Bu hizmeti Ankara'da günlük; İstanbul, İzmir, Bursa, Antalya, Konya, Kayseri, Eskişehir, Kocaeli, Adana, Gaziantep, Samsun, Trabzon başta olmak üzere Türkiye'nin 81 ilinde proje ve sözleşme bazlı veriyoruz. Hizmet verdiğimiz bölgeleri görün.
Sık sorulan sorular
Plakalı evaporatör mü borulu mu daha iyi?
Biri diğerinden mutlak üstün değildir. Plakalı tip kompakt ve verimlidir ama sökülemez ve kirli suya hassastır. Borulu tip daha toleranslıdır ve özellikle flooded tipte tüp içi mekanik temizlenebilir. Seçim kapasite, su kalitesi ve servis kolaylığına göre yapılır.
Evaporatör ile kondenserin farkı nedir?
Evaporatörde akışkan buharlaşarak ısı alır, kondenserde yoğuşarak ısı atar. İkisi de ısı eşanjörüdür; çalışma basınçları ve sıcaklıkları farklıdır.
Evaporatör kapasitesi düşerse ne olur?
Soğuk su çıkış sıcaklığı yükselir, kompresör uzun süre çalışır; düşük basınç veya donma alarmları görülebilir.
Evaporatörün ömrü ne kadardır?
Su kalitesi, filtrasyon, donma olayları ve bakım düzenine bağlıdır; sabit bir süre vermek doğru olmaz.
Hangi akışkanlar kullanılır?
R134a, R410A, R32, R513A, R1234ze gibi akışkanlar; cihaz plakasındaki akışkana göre. Akışkan değişimi evaporatör seçimini de etkiler.
Her markada evaporatör hizmeti veriyor musunuz?
Bağımsız teknik servis olarak tüm markalarda teşhis, onarım ve eşdeğer evaporatör seçimi ve değişimi yapıyoruz. Tedarik süresi ve parça durumu teklifte yazılı bildirilir.