Bir sistem odasında klima durduğunda sıcaklık dakikalar içinde yükselir. Sunucular önce yavaşlar, sonra kendini korumaya alıp kapanır. Bu yüzden veri merkezi soğutması, bir ofisi serinletmekten farklı bir mühendislik problemidir.
Sahada en sık gördüğümüz durum, sistem odasına duvar tipi bir split klima takılmış olmasıdır. İlk yıllarda idare eder gibi görünür; ancak yük arttıkça, yaz aylarında ve gece bakım yapılamadığı saatlerde sorunlar başlar. Aşağıda hassas klimanın neden ayrı bir cihaz sınıfı olduğunu ve seçimde nelere bakılması gerektiğini anlatıyoruz.
Hassas klima nedir?
Hassas klima (CRAC veya CRAH), veri merkezi, sistem odası ve telekom odası gibi kritik alanlarda sıcaklığı ve nemi dar bir aralıkta, 7/24 tutmak için üretilen endüstriyel klima cihazıdır. CRAC tipinde cihazın içinde kompresör ve gazlı devre bulunur; CRAH tipinde ise soğutma, chiller'dan gelen soğuk suyla yapılır.
Bu cihazlar yılda 8.760 saat çalışacak şekilde tasarlanır. Fanlar, kompresörler, kontrol kartı ve sensörler sürekli çalışmaya uygundur; cihaz kendi kendine teşhis yapar ve sorunları alarm olarak bildirir.
Konfor klimasıyla farkı nedir?
En temel fark duyulur ısı oranıdır (SHR). Konfor klimaları insanlar için tasarlanır ve kapasitelerinin önemli bir kısmını havadaki nemi yoğuşturmaya harcar; duyulur ısı oranları genellikle 0,65–0,75 civarındadır. Sunucuların ürettiği ısı ise neredeyse tamamen duyulurdur. Hassas klimalar bu nedenle 0,90 ve üzeri duyulur ısı oranıyla çalışacak şekilde seçilir.
Pratikte bu şu anlama gelir: Etiketinde aynı kapasite yazan bir konfor klimasıyla bir hassas klima, sistem odasında aynı ısıyı atmaz. Konfor kliması gereksiz nem alır, odanın nemi düşer ve statik elektrik riski artar.
| Özellik | Konfor kliması | Hassas klima |
|---|---|---|
| Duyulur ısı oranı | Genellikle 0,65–0,75 | 0,90 ve üzeri |
| Çalışma süresi | Mevsimlik, günde birkaç saat | Yılda 8.760 saat |
| Nem kontrolü | Yok veya sınırlı | Nemlendirme ve nem alma |
| Hava debisi | Düşük | Yüksek |
| Alarm ve izleme | Genellikle yok | BMS, SNMP, Modbus, kuru kontak |
| Kış çalışması | Düşük dış sıcaklıkta sınırlı | Düşük ortam kiti veya serbest soğutma |
Sistem odasında split klima neden yetersiz kalır?
Split klima, sürekli çalışmaya ve kışın soğutma yapmaya uygun değildir. Dış hava sıfırın altına indiğinde birçok split cihaz soğutma modunda kararsız çalışır veya korumaya girer; oysa sunucular kışın da ısı üretir. Ayrıca split klimaların arıza bilgisi gönderen bir arayüzü çoğunlukla yoktur, bu yüzden cihaz durduğunda fark edilmesi sıcaklık alarmına kadar sürer.
Bir diğer sorun hava dağılımıdır. Split klima havayı odanın üst kısmına üfler; kabinlerin ön yüzüne yeterli soğuk hava ulaşmazken arka taraftaki sıcak hava tavanda birikir. Sonuç, ortalama oda sıcaklığı normal görünürken bazı sunucuların aşırı ısınmasıdır.
Küçük bir sistem odasında geçici çözüm olarak split klima kullanılıyorsa en az iki cihaz, sırayla çalışma (rotasyon) düzeni ve bağımsız bir sıcaklık alarmı kurun. Bu, kalıcı çözüm değildir ama tek cihaza bağımlılığı azaltır.
Doğru kapasite nasıl belirlenir?
Hassas klima kapasitesi, odadaki IT yükünün elektriksel gücünden başlanarak hesaplanır. Sunuculara giden elektrik enerjisinin pratikte tamamı ısıya dönüşür; buna UPS kayıpları, aydınlatma, duvarlardan gelen ısı ve varsa insan yükü eklenir. Ardından büyüme payı ve yedeklilik düşünülür.
Örneğin 20 kW IT yükü olan bir odada toplam ısı yükü, ek kalemlerle birlikte genellikle 22–25 kW aralığına çıkar. Bu yükü tek cihazla karşılamak yerine iki veya üç cihaza bölmek, hem bakım sırasında soğutmanın sürmesini hem de arıza anında yedeğin devreye girmesini sağlar. Yedekli kurulumu N+1 yedeklilik yazımızda ayrıntılı anlattık.
Hava akışı nasıl düzenlenmeli?
Sistem odanız gerçekten güvende mi?
Kabin giriş sıcaklıklarını, kapasiteyi ve yedekliliği yerinde ölçüp yazılı rapor veriyoruz.
Veri merkezinde hava akışının temel kuralı, soğuk havanın kabinlerin önüne, sıcak havanın ise doğrudan klimanın emişine gitmesidir. Bunun için kabinler sıcak koridor ve soğuk koridor düzeninde, ön yüzleri karşılıklı gelecek şekilde dizilir.
- Yükseltilmiş döşeme: Hassas klima soğuk havayı döşeme altına basar, delikli döşeme plakaları havayı soğuk koridora verir.
- Koridor kapatma: Soğuk veya sıcak koridorun kapı ve tavan panelleriyle kapatılması, sıcak ve soğuk havanın karışmasını büyük ölçüde önler.
- Boş yuvaların kapatılması: Kabinlerdeki boş U yuvalarına körleme panel takılmazsa sıcak hava kabinin önüne geri döner.
- Kablo geçişleri: Döşemedeki açık kablo delikleri soğuk havanın yanlış yere kaçmasına neden olur; fırçalı contalarla kapatılmalıdır.
Bu düzenlemeler çoğu zaman yeni cihaz almadan sıcak noktaları ortadan kaldırır ve klimaların daha yüksek dönüş sıcaklığıyla, dolayısıyla daha verimli çalışmasını sağlar.
Hangi sıcaklık ve nem aralığı hedeflenir?
ASHRAE'nin veri işleme ortamları için yayımladığı kılavuzlar, sunucu giriş havası için önerilen sıcaklık aralığını genellikle 18–27 °C olarak verir. Nem için ise çiy noktası ve üst bağıl nem sınırıyla tanımlanan bir aralık önerilir. Ölçüm, oda ortasında değil, kabinlerin ön yüzünde, sunucunun hava aldığı noktada yapılmalıdır.
Pratikte birçok tesis güvenli tarafta kalmak için giriş havasını 22–24 °C civarında tutar. Ayrıntılı değerleri ve sensörlerin nereye konacağını sistem odası sıcaklığı yazımızda bulabilirsiniz.
Bakım ve izleme neden kritik?
Hassas klima, bakımı aksadığında sessizce kapasite kaybeden bir cihazdır. Kirli filtre hava debisini düşürür, kirli kondenser yaz aylarında yüksek basınç alarmına yol açar, kireçlenen nemlendirici silindiri nem kontrolünü bozar. Bu nedenle kritik alanlarda bakım genellikle üç ayda bir yapılır; filtre durumu ise daha sık kontrol edilir.
Bakım kadar önemli olan, alarmların doğru kişiye ulaşmasıdır. Cihazın yüksek sıcaklık, yüksek basınç, su kaçağı ve fan arızası alarmları bina yönetim sistemine veya SMS/e-posta bildirimine bağlanmalı, gece ve hafta sonu kimin müdahale edeceği yazılı olarak belirlenmelidir.
Veri merkezi soğutmasında nereden başlamalı?
İlk adım mevcut durumu ölçmektir: IT yükü, kabin giriş sıcaklıkları, mevcut cihazların kapasitesi ve yaşı, alarm altyapısı. Bu veriler olmadan yapılan cihaz değişimi çoğu zaman ya gereğinden büyük ya da yedeksiz bir sistemle sonuçlanır.
YOİ Mühendislik olarak sistem odası ve veri merkezlerinde keşif sırasında bu ölçümleri yapıyor, kapasite ve yedeklilik önerisini yazılı olarak sunuyoruz. Mevcut cihazlar için hassas klima bakım ve servis hizmetimiz 7/24 arıza müdahalesini de kapsar; fiyatlandırma cihaz sayısı ve kapsama göre keşifte belirlenir.
Sık sorulan sorular
Sistem odasında normal split klima kullanılabilir mi?
Çok küçük ve kritik olmayan odalarda geçici olarak kullanılabilir, ancak sürekli çalışma, kış soğutması, nem kontrolü ve alarm eksikliği nedeniyle kalıcı çözüm değildir. Kullanılıyorsa en az iki cihaz ve bağımsız sıcaklık alarmı kurulmalıdır.
CRAC ile CRAH arasındaki fark nedir?
CRAC, içinde kompresör ve gazlı soğutma devresi bulunan hassas klimadır. CRAH ise kompresörsüzdür ve chiller'dan gelen soğuk suyla soğutma yapar; genellikle büyük veri merkezlerinde tercih edilir.
Hassas klimanın bakımı ne sıklıkla yapılmalı?
Kritik alanlarda genellikle üç ayda bir kapsamlı bakım yapılır, filtreler daha sık kontrol edilir. Kesin periyot cihaz üreticisinin önerisine ve ortamın tozuna göre belirlenir.
Hassas klima kışın da çalışır mı?
Evet. Hassas klimalar düşük dış sıcaklıkta çalışacak kitlerle donatılır; bazı modellerde kışın dış havanın soğukluğundan yararlanan serbest soğutma özelliği bulunur ve enerji tüketimini önemli ölçüde azaltır.