VRF sistemlerde gaz kaçağı nasıl bulunur?

VRF sistemde gaz kaçağı, soğutucu akışkanın bakır boru, kaynak, rakor veya ünite içindeki bir noktadan yavaş yavaş dışarı çıkmasıdır. Tek bir binada yüzlerce metre boru ve onlarca bağlantı noktası olduğu için kaçağın yerini bulmak, VRF servisinin en çok zaman alan işlerinden biridir. Doğru yöntemle ve sırayla çalışıldığında kaçak çoğu zaman bulunur.

Gaz kaçağı olduğunu nasıl anlarsınız?

Gaz kaçağının en yaygın belirtisi, sistemin kapasitesinin yavaş yavaş düşmesidir. İç üniteler eskisi kadar soğutmaz ya da ısıtmaz, dış ünite daha uzun süre çalışır. Kaçak ilerledikçe alçak basınç, yüksek basma sıcaklığı veya gaz eksikliği hata kodları görülmeye başlar.

• En uzaktaki veya en üst kattaki iç ünitelerin önce performans kaybetmesi.
• Soğutma modunda iç ünite bataryasının veya boru bağlantılarının buzlanması.
• Boru bağlantılarında, rakorlarda veya ünite altında yağlı leke.
• Dış ünitede alçak basınç ya da gaz eksikliği uyarısı.

Bu belirtilerin bir kısmı kirli filtre, arızalı genleşme valfi veya sensör sorunundan da kaynaklanabilir. Bu nedenle "gaz azalmış, tamamlayalım" demeden önce ölçüm yapılmalıdır.

Kaçak arama neden gaz şarjından önce gelir?

Kaçağı bulunmadan yapılan gaz şarjı, sorunu yalnızca birkaç hafta ya da birkaç ay erteler; para ve akışkan dışarı kaçmaya devam eder. Ayrıca düşük şarjla uzun süre çalışan bir VRF'de kompresör yetersiz soğur, yağ dönüşü bozulur ve arıza riski artar.

F-gaz düzenlemeleri de bu sırayı esas alır: kaçak tespit edildiğinde önce onarım yapılır, ardından onarımın tuttuğu kontrol edilir ve işlem kayda geçirilir. Belirli şarj miktarının üzerindeki sistemlerde periyodik kaçak kontrolü ve servis kaydı tutmak zorunludur. Bu işlemleri sertifikalı personel yapmalıdır.

Maliyet tarafı da küçük değildir. Büyük bir VRF sisteminde akışkan şarjı onlarca kilogramı bulabilir; yavaş bir kaçak yıl içinde bu miktarın önemli bir bölümünü eksiltebilir. Her şarjda kaybedilen akışkan hem doğrudan maliyettir hem de sera gazı salımı demektir.

VRF'de kaçak hangi yöntemlerle aranır?

Kaçak arama, kaba taramadan noktasal tespite doğru ilerleyen bir süreçtir. Sahada genellikle birkaç yöntem birlikte kullanılır.

01Basınç ve sıcaklık ölçümüyle ön teşhis

Teknisyen manifoldla emme ve basma basınçlarını, termometreyle kızgınlık ve aşırı soğutma değerlerini ölçer. Değerler gaz eksikliğini doğruluyorsa kaçak arama başlar. Bu adım, sorunun gerçekten gaz eksikliği olup olmadığını ayırt eder.

02Elektronik kaçak dedektörü

Hassas bir elektronik dedektörle boru bağlantıları, rakorlar, servis vanaları, iç ünite bataryaları ve branşman noktaları tek tek taranır. Dedektör küçük kaçakları da algılar, ancak rüzgârlı ortamda veya havalandırması güçlü mahallerde yanıltıcı sonuç verebilir.

03Köpük testi

Dedektörün işaret ettiği şüpheli noktaya kaçak arama köpüğü sürülür. Kabarcık oluşumu kaçağın tam yerini gösterir. Basit ama güvenilir bir doğrulama yöntemidir.

04Azotla basınç testi ve bölgeleme

Kaçak işletme sırasında bulunamazsa sistemdeki akışkan uygun ekipmanla geri toplanır ve devre kuru azotla üreticinin belirttiği test basıncına getirilir. R410A'lı VRF sistemlerde bu değer genellikle 38–42 bar aralığındadır; kesin değer üretici kılavuzundan alınır. Basınç belirli bir süre, çoğunlukla 24 saat izlenir. Basınç düşüyorsa hat, vanalar yardımıyla bölgelere ayrılarak kaçağın hangi kolda olduğu daraltılır.

Azota az miktarda izleme gazı (örneğin azot-hidrojen karışımı) katılarak yapılan testler, ulaşılması zor hatlarda kaçağın yerini bulmayı kolaylaştırır. Akışkana boya veya kaçak durdurucu katkı eklemek ise VRF sistemlerde genellikle önerilmez; yalnızca üretici onaylıysa düşünülmelidir.

Kaçaklar en çok nerede çıkar?

Sahada gördüğümüz VRF kaçaklarının büyük kısmı birkaç tipik noktada toplanır. Kaçak arama bu noktalardan başlarsa süre ciddi biçimde kısalır.

• Havşa (flare) bağlantıları: İç ünite bağlantılarında yanlış tork, kötü açılmış havşa veya titreşim kaçak yapar.
• Kaynak noktaları: İçinden azot geçirilmeden yapılan lehimlerde oksit oluşur; zamanla gözenek ve kaçak görülebilir.
• Branşman (joint) noktaları: Asma tavan içinde kaldıkları için gözden kaçarlar.
• Servis vanaları ve şarj portları: Kapak contası veya vana mili sızdırabilir.
• İç ünite bataryaları: Korozyon veya mekanik hasar sonucu küçük delikler oluşabilir.
• Mekanik hasar: Tadilat sırasında delinen, ezilen ya da vida çakılan borular.

Binada tadilat, asma tavan değişimi veya alçıpan işi yapıldıysa kaçak arama önce o bölgeden başlamalıdır. Sahada bulduğumuz kaçakların önemli bir kısmı bu tür işlerden sonra ortaya çıkar.

Kaçak bulunduktan sonra ne yapılır?

Kaçak noktası onarıldıktan sonra devre yeniden azotla basınç testine alınır ve basıncın sabit kaldığı doğrulanır. Ardından sistem vakumlanır; nemin ve havanın tamamen alındığından emin olmak için vakum belirli bir süre izlenir. Son olarak akışkan tartılarak ve üreticinin hesap yöntemine göre şarj edilir.

Vakum işleminde hedef değer genellikle 500 mikron civarı veya üreticinin belirttiği değerin altıdır. Pompa kapatıldıktan sonra değer hızla yükseliyorsa devrede hâlâ nem ya da küçük bir kaçak vardır ve şarja geçilmez. Büyük VRF devrelerinde vakum süresi, boru hacmine bağlı olarak saatler sürebilir.

VRF'de şarj miktarı boru uzunluklarına ve çaplarına göre hesaplanır; basınca bakarak gaz tamamlama yöntemi bu sistemlerde doğru sonuç vermez. Şarjdan sonra sistem çalıştırılıp basınçlar, kızgınlık ve hata geçmişi kontrol edilir, yapılan işlem servis kaydına işlenir.

Kullanıcı neler yapabilir, neler yapmamalı?

Kullanıcının yapabileceği en faydalı şey, belirtileri erken fark edip kayıt altına almaktır. Hangi ünitelerin performans kaybettiğini, hata kodlarını ve tarihleri not etmek teşhisi hızlandırır.

Gazlı devreye, servis vanalarına veya rakorlara kesinlikle müdahale edilmemelidir. Soğutucu akışkan ciltle temas ettiğinde soğuk yanığına yol açabilir; kapalı ve küçük bir mahalde yoğun bir kaçak havadaki oksijeni azaltabilir. Kaçak arama ve gaz şarjı mutlaka yetkili ve sertifikalı teknisyen tarafından yapılmalıdır.

YOİ Mühendislik olarak VRF sistemlerde elektronik dedektör, azot testi ve bölgeleme yöntemiyle kaçak tespiti yapıyor, onarım sonrası tartarak şarj ediyoruz. Ayrıntılar için gaz kaçağı ve gaz şarjı hizmetimize bakabilir, sistem hata veriyorsa VRF hata kodları yazımızı okuyabilirsiniz.

Detaylı rehber: VRF klima bakımı: periyotlar, kontrol listesi ve bakım formu