Su soğutmalı chiller'larda verimin önemli bir kısmı makine dairesinde değil, çatıdaki soğutma kulesinde belirlenir. Kule iyi çalışmıyorsa kondenser suyu sıcak gelir, yoğuşma basıncı yükselir ve chiller aynı soğutma için daha fazla elektrik harcar. Kirli bir kule bunun yanında Legionella gibi ciddi bir sağlık riskini de beraberinde getirir.
Soğutma kulesi nasıl çalışır?
Soğutma kulesi, chiller kondenserinden gelen ılık suyu dolgu malzemesi üzerinden akıtıp havayla temas ettirerek, suyun küçük bir kısmının buharlaşmasıyla geri kalanını soğutan bir ısı atım ekipmanıdır. Açık devre kulelerde kondenser suyu doğrudan havayla temas eder; kapalı devre kulelerde ise su bir serpantin içinde dolaşır ve dışına püskürtülen ayrı bir su devresiyle soğutulur.
Kulenin performansı yaklaşım sıcaklığı (approach) ile izlenir. Yaklaşım, kuleden çıkan su sıcaklığı ile dış havanın yaş termometre sıcaklığı arasındaki farktır. Tasarım değeri genellikle birkaç derece düzeyindedir; bu fark zamanla açılıyorsa dolgu kirlenmiş, nozullar tıkanmış veya fan yetersiz çalışıyor olabilir.
Kule suyunun bir kısmı sürekli kaybolur. Buharlaşma kaybı soğutmanın doğal sonucudur; buna blöfle boşaltılan su ve fan havasıyla damlacık halinde taşınan sürüklenme kaybı eklenir. Bu kayıplar şamandıralı dolum hattıyla karşılanır. Dolum suyunun kalitesi, kulede ne kadar kireç ve tortu oluşacağını büyük ölçüde belirler; sertliği yüksek şebeke veya kuyu suyu kullanılan tesislerde yumuşatma veya ön arıtma gerekebilir.
Kule bakımında neler yapılır?
Kule bakımı, ısı transfer yüzeylerinin, su dağıtım sisteminin ve mekanik aksamın düzenli kontrolü ve temizliğidir. Sahada kontrol ettiğimiz başlıca kalemler şunlardır:
- Dolgu: Kireç, çamur ve biyofilm birikimi; yırtık veya çökmüş bölümler
- Nozullar ve dağıtım havuzu: Tıkanma, kırık nozul, suyun dolguya eşit dağılması
- Damla tutucular: Sağlam ve yerinde olmaları; aerosol taşınmasını azalttıkları için Legionella açısından da önemlidir
- Havuz ve süzgeç: Çamur, yaprak, tortu temizliği ve dezenfeksiyon
- Fan, motor, kayış ve redüktör: Titreşim, kayış gerginliği, redüktör yağ seviyesi, rulman durumu
- Şamandıra ve dolum hattı: Doğru seviye, taşma ve gereksiz su kaybı
- Gövde ve bağlantılar: Korozyon, sızıntı, cıvata ve taşıyıcı kontrolü
Kule fanı ve elektrik aksamı üzerinde çalışmadan önce enerji kilitlenip etiketlenmelidir. Havuz ve dolgu temizliği aerosol oluşturabileceği için uygun solunum koruyucu kullanılmalı; bu işler eğitimli ekip tarafından yapılmalıdır.
Su şartlandırma neden şart?
Su şartlandırma, kule suyunda kireç oluşumunu, metal korozyonunu ve mikrobiyolojik üremeyi kontrol altında tutmak için uygulanan kimyasal ve işletme programıdır. Kulede su sürekli buharlaştığı için geride kalan suyun mineral yoğunluğu giderek artar. Önlem alınmazsa bu mineraller kondenser borularında ve dolguda kireç olarak çöker.
Kondenser borularındaki ince bir kireç tabakası bile ısı transferini belirgin biçimde düşürür. Sonuç, yükselen yoğuşma basıncı ve artan enerji tüketimidir; ileri durumda chiller yüksek basınç alarmı vermeye başlar. Bu alarmın diğer nedenlerini yüksek basınç alarmı yazımızda anlattık.
01Kireç kontrolü
Kireç, sudaki kalsiyum ve magnezyum tuzlarının sıcak yüzeylerde çökmesiyle oluşur. Kontrol için kireç önleyici (inhibitör) kimyasallar dozlanır, gerekirse dolum suyu yumuşatılır ve konsantrasyon blöfle sınırlanır.
02Korozyon kontrolü
Oksijenli ve sürekli havalanan kule suyu çelik, bakır ve galvanizli yüzeyleri aşındırır. Korozyon inhibitörleri yüzeyde koruyucu film oluşturur. Programın etkinliği korozyon kuponlarıyla veya metal analiziyle izlenir.
03Biyolojik kontrol ve Legionella
Kule suyu, ılık sıcaklığı ve besin içeriğiyle bakteri, alg ve biyofilm için uygun bir ortamdır. Legionella bakterisi bu ortamda çoğalabilir ve kuleden taşınan aerosollerle solunduğunda ciddi bir akciğer enfeksiyonuna yol açabilir. Bu yüzden düzenli biyosit uygulaması, periyodik Legionella testi ve havuz dezenfeksiyonu su şartlandırmanın ayrılmaz parçasıdır.
Blöf ve konsantrasyon oranı nedir?
Blöf, kule suyunun bir kısmının kontrollü olarak boşaltılıp yerine temiz su verilmesiyle mineral yoğunluğunun sınırlanmasıdır. Kule suyunun mineral yoğunluğunun dolum suyuna oranına konsantrasyon oranı (cycles of concentration) denir.
Konsantrasyon oranı yükseldikçe su tasarrufu artar, ancak kireç riski de artar. Pratikte bu oran dolum suyunun kalitesine ve kimyasal programa göre çoğunlukla 3–6 aralığında tutulur. En sağlıklı yöntem, iletkenlik ölçümüne bağlı otomatik blöf vanasıdır: iletkenlik ayar değerini geçtiğinde vana açılır, düştüğünde kapanır. Elle ve göz kararı yapılan blöf ya su israfına ya da kireçlenmeye yol açar.
Blöf hattına su sayacı takmak basit ama çok faydalı bir uygulamadır. Dolum ve blöf miktarları düzenli okunduğunda konsantrasyon oranı doğrulanır, kaçaklar ve arızalı şamandıra kaynaklı su kayıpları erkenden fark edilir. Kimyasal dozaj pompasının blöfle uyumlu çalışması da gereksiz kimyasal tüketimini önler.
Kuleniz ve kondenser suyunuz kontrol altında mı?
Kule bakımı, su analizi ve kondenser temizliğini chiller bakımıyla birlikte tek programda planlayalım.
Hangi değerler, ne sıklıkla ölçülmeli?
Su şartlandırmanın işe yarayıp yaramadığı yalnızca düzenli ölçümle anlaşılır. Hedef değerler kullanılan kimyasal programa ve dolum suyuna göre su şartlandırma uzmanı tarafından belirlenir; aşağıdaki tablo tipik bir izleme planını gösterir.
| Parametre | Ne gösterir? | Tipik sıklık |
|---|---|---|
| İletkenlik | Mineral yoğunluğu, blöf ihtiyacı | Sürekli veya haftalık |
| pH | Kireç ve korozyon eğilimi | Haftalık |
| Toplam sertlik ve alkalinite | Kireç riski | Haftalık veya aylık |
| İnhibitör konsantrasyonu | Kimyasal dozajın yeterliliği | Aylık |
| Toplam bakteri sayımı | Biyolojik kontrol | Aylık |
| Legionella | Sağlık riski | Risk değerlendirmesine göre, genellikle üç ayda bir |
Yıllık bakım takvimi nasıl kurulur?
Kule bakımı, chiller bakımıyla birlikte planlandığında en verimli sonucu verir. Sezon başında kule temizlenip dezenfekte edilmeli, kondenser boruları kontrol edilmeli ve kimyasal program devreye alınmalıdır. Sezon boyunca ölçümler haftalık ve aylık sürdürülür.
Sezon sonunda kule boşaltılıp temizlenir, kışın çalışmayacaksa donmaya karşı önlem alınır. Kışın çalışan kulelerde havuz ısıtıcısı ve fan kontrolü ile buzlanma engellenir. Yılda en az bir kez kondenser borularının mekanik veya kimyasal temizliği yapılması, chiller verimini korumanın en etkili yollarından biridir; verim değerlerini nasıl izleyeceğinizi COP ve EER yazımızda bulabilirsiniz.
YOİ ile kule ve kondenser bakımı
Su soğutmalı sistemlerde kule, kondenser ve chiller bakımını tek programda yürütüyor, su analizlerini ve ölçümleri her ziyarette kayda geçiriyoruz. Kimyasal program gerektiren işlerde su şartlandırma uzmanlarıyla birlikte çalışıyoruz. Yıllık plan için bakım sözleşmesi seçeneklerimizi inceleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Soğutma kulesi ne sıklıkla temizlenmeli?
Genellikle sezon başında ve sonunda kapsamlı temizlik ve dezenfeksiyon yapılır, sezon boyunca havuz ve süzgeçler düzenli kontrol edilir. Tozlu bölgelerde veya yoğun kullanımda temizlik sıklığı artırılmalıdır.
Soğutma kulesinde Legionella riski nasıl azaltılır?
Düzenli biyosit uygulaması, havuz ve dolgu temizliği, sağlam damla tutucular ve suyun durgun kalmasının önlenmesi riski azaltır. Periyodik Legionella testi, programın işe yarayıp yaramadığını gösterir.
Blöf yapmazsam ne olur?
Buharlaşmayla kule suyundaki mineral yoğunluğu sürekli artar ve kireç olarak kondenser borularına ve dolguya çöker. Bu durum chiller verimini düşürür ve yüksek basınç arızalarına yol açar.
Kondenser borularındaki kireç nasıl anlaşılır?
Kondenser suyu giriş ve çıkış sıcaklık farkının azalması, yoğuşma sıcaklığı ile kondenser çıkış suyu arasındaki farkın açılması ve yükselen yoğuşma basıncı kireçlenmenin işaretleridir. Kesin tespit için boru kapakları açılarak kontrol edilir.
Detaylı rehber: Chiller bakımı: periyotlar, kontrol listesi ve bakım formu